Fâtımîler ile Endülüs Emevîlerinin Mücadelesinde Benî Hamdûn Ailesi
Bu çalışma, 4./10. yüzyılda Şiî-İsmâilî Fâtımîler (297-567/909-1171) ile Sünnî Endülüs Emevîleri (138-422/756-1031) arasında gelişen siyasi, askerî ve mezhebî mücadelede Yemen asıllı Benî Hamdûn ailesinin rolüne odaklanmaktadır. Makro düzeyde Fâtımî-Emevî mücadelesinde ittifaklar ve diplomatik manev...
| 1. VerfasserIn: | |
|---|---|
| Medienart: | Elektronisch Aufsatz |
| Sprache: | Türkisch |
| Verfügbarkeit prüfen: | HBZ Gateway |
| Fernleihe: | Fernleihe für die Fachinformationsdienste |
| Veröffentlicht: |
2025
|
| In: |
Dinî araştırmalar
Jahr: 2025, Heft: 69, Seiten: 361-394 |
| weitere Schlagwörter: | B
Mağrib
B Struggle B Umayyads of al-Andalus B Fâtımîler B History of Islam B Fāṭimids B Maghrib B Mücadele B İslam Tarihi B Alliance B Endülüs Emevîleri B İttifak B Banū Hamdūn B Benî Hamdûn |
| Online-Zugang: |
Volltext (kostenfrei) Volltext (kostenfrei) |
MARC
| LEADER | 00000naa a22000002c 4500 | ||
|---|---|---|---|
| 001 | 1950664325 | ||
| 003 | DE-627 | ||
| 005 | 20260130103909.0 | ||
| 007 | cr uuu---uuuuu | ||
| 008 | 260130s2025 xx |||||o 00| ||tur c | ||
| 024 | 7 | |a 10.15745/da.1766004 |2 doi | |
| 035 | |a (DE-627)1950664325 | ||
| 035 | |a (DE-599)KXP1950664325 | ||
| 040 | |a DE-627 |b ger |c DE-627 |e rda | ||
| 041 | |a tur | ||
| 084 | |a 0 |2 ssgn | ||
| 100 | 1 | |a Kalan, Fatmanur |e VerfasserIn |0 (orcid)0000-0002-9865-1754 |4 aut | |
| 245 | 1 | 0 | |a Fâtımîler ile Endülüs Emevîlerinin Mücadelesinde Benî Hamdûn Ailesi |
| 264 | 1 | |c 2025 | |
| 336 | |a Text |b txt |2 rdacontent | ||
| 337 | |a Computermedien |b c |2 rdamedia | ||
| 338 | |a Online-Ressource |b cr |2 rdacarrier | ||
| 520 | |a Bu çalışma, 4./10. yüzyılda Şiî-İsmâilî Fâtımîler (297-567/909-1171) ile Sünnî Endülüs Emevîleri (138-422/756-1031) arasında gelişen siyasi, askerî ve mezhebî mücadelede Yemen asıllı Benî Hamdûn ailesinin rolüne odaklanmaktadır. Makro düzeyde Fâtımî-Emevî mücadelesinde ittifaklar ve diplomatik manevraların mahiyeti ve işlevselliği, mikro düzeyde ise Benî Hamdûn ailesinin mücadele etrafından şekillenen tarihsel süreci incelenmektedir. Fâtımî-Emevî mücadelesi iki hilafet arasındaki doğrudan çatışmalarla gelişme göstermemiş, ittifaklar, vekalet savaşları, istihbarat faaliyetleri ve diplomatik iş birlikleri gibi dolaylı mücadele biçimleri ile yüzyıl boyunca süregelmiştir. Çoğunlukla Mağrib'de Berberî kabileler, liderler ve mahalli yönetimler mücadelenin sahadaki aktörleri olmuştur. Arap bir hanedan olan Benî Hamdûn yönetimi bu aktörler arasında hem konumu hem de tarihî arka planı itibariyle özel bir yer tutmuştur. Fâtımîlerin kuruluşu ile tarih sahnesine çıkan Benî Hamdûn ailesi Orta Mağrib'de idari ve askerî vazifeler üstlenmiş, Fâtımî hakimiyetinin pekişmesinde ve Emevî nüfuzunun bertaraf edilmesinde stratejik rol oynamıştır. Ancak Sanhâce Berberîlerinden Zîrî ailesinin Emevî müttefiki Zenâte kabilesine karşı yürüttüğü başarılı seferler neticesinde itibarının artması ve eş değer pozisyona yükselmesi Benî Hamdûn’un konumunu tehdit etmiş ve rekabet kaçınılmaz olmuştur. Özellikle Fâtımîlerin Mısır'a gitme kararı neticesinde Mağrib ve İfrîkıye’nin yönetimini tek başına üstleneceğini arzulamasına rağmen Halife'nin bu yetkiyi Zîrî ailesiyle bölüştürme planı Benî Hamdûn'un hasmane duygularını şiddetlendirmiştir. Bu doğrultuda Zîrî ailesini bertaraf etmek için geleneksel Sanhâce-Zenâte çatışmasından yararlanarak Emevî müttefiki Zenâtelilerle gizli bir ittifaka yönelmiş, daha sonra bu planı açığa çıkınca da Endülüs'e gitmiş ve Emevîlere biat etmiştir. Bu taraf değişikliği, Fâtımîlerin Mağrib'deki nüfuzunu zayıflatırken Emevîlerin bölgedeki etkisini artırmıştır. Benî Hamdûn ailesi Fâtımîlere olduğu gibi Endülüs Emevîlerine de önemli askerî hizmetlerde bulunmuş, rakip hilafete karşı yürütülen seferlerde kritik görevler üstlenmiştir. Ancak buna rağmen saray içi iktidar mücadelesine kurban gitmiş, ailenin bakiyesi ise Fâtımîlere sığınmıştır. Bu çerçevede çalışma mahalli yönetimlerle kurulan ittifakların çoğu zaman kalıcı sadakatlerden ziyade konjonktürel çıkarlar, güvenlik kaygıları, etnik aidiyetler ve bölgesel rekabetlerle şekillendiğini ortaya koymaktadır. Araştırmada konuya ilişkin bilgi içeren kaynaklar, edebî metinler, birincil ve ikincil literatür ile çağdaş çalışmalardan yararlanılmış, bu veriler karşılaştırmalı ve eleştirel bir bakış açısıyla analiz edilerek olayların bağlamı mümkün olduğunca tarihsel gerçekliğe uygun şekilde inşa edilmiştir. Bu çerçevede çalışma, Benî Hamdûn ailesi örnekliğinde Fâtımî-Emevî mücadelesinin yerel aktörler, kabile çekişmeleri ve pragmatik ittifaklar tarafından şekillenen, kırılgan ve sürekli değişen bir güç dengesi süreci olduğuna dair perspektif sunmaktadır. | ||
| 520 | |a This study focuses Yemeni origin Banū Ḥamdūn family's role in the political, military and secterian struggle between Shīʿī-Ismāʿīlī Fāṭimids (297-567/909-1171) and Sunnī Umayyads of al-Andalus (138-422/756-1031) in the 4th/10th century. At the macro level, it examines the nature and functionality of alliances and diplomatic maneuvers in the Fāṭimid-Umayyad rivalry, while at the micro level, it investigates the historical process of Banū Ḥamdūn family shaped by this conflict. The Fāṭimid-Umayyad struggle did not develop through direct confrontations between the two caliphates, but rather persisted throughout the century through indirect forms of struggle such as alliances, proxy wars, intelligence activities, and diplomatic cooperation. Berber tribes, leaders, and local administrations in Maghrib were the main actors in the struggle. Banū Ḥamdūn family, an an Arab dynasty, held a special place among these actors due to both its position and historical background. This family, which emerged on the historical stage with the establishment of the Fāṭimids, assumed administrative and military duties in the central Maghrib and played a strategic role in consolidating Fāṭimid rule and eliminating Umayyad influence. However the rise in prestige and equal status of Zīrīd family of Sanhāja Berbers as a result of their successful campaigns against Zanāta tribe, allies of Umayyads, threatened the position of the Banū Ḥamdūn and made competition inevitable. In particular after the Fāṭimid decision to relocate to Egypt, the Banū Ḥamdūn sought to assume sole authority over Maghrib and Ifrīqiya, yet the Caliph's plan to share this authority with Zīrīds deepened their hostility. In this regard, he took advantage of the traditional Sanhāja-Zanāta conflict to eliminate Zîrîds and entered into a secret alliance with Zanāta Berbers, allies of Umayyads. When this plan was revealed, he went to al-Andalus and pledged allegiance to Umayyads. This change of sides weakened the Fāṭimid influence in Maghrib while increasing the Umayyad power in the region. Banū Ḥamdūn rendered significant military service to Umayyads, as they had earlier to Fāṭimids, undertaking critical roles in campaigns against the rival caliphate. Nevertheless, despite this, they eventually fell victim to interal court rivalries and the remaining members of them sought refuge with Fāṭimids in Egypt. In this context, the study reveals that the alliances formed with local administrations were often shaped by circumstantial interests, security concerns, ethnic affiliations, and regional rivalries rather than lasting loyalties. The study draws on sources containing information on the subject, literary texts, primary and secondary literature, and contemporary studies. These data are analyzed from a comparative and critical perspective, and the context of events is constructed as closely as possible to historical reality. Within this framework, the study offers, through the example of Banū Ḥamdūn, a perspective on the Fāṭimid-Umayyad struggle as a fragile and constantly changing process of power balance shaped by local actors, tribal conflicts and pragmatic alliances. | ||
| 650 | 4 | |a Alliance | |
| 650 | 4 | |a Banū Hamdūn | |
| 650 | 4 | |a Benî Hamdûn | |
| 650 | 4 | |a Endülüs Emevîleri | |
| 650 | 4 | |a Fâtımîler | |
| 650 | 4 | |a Fāṭimids | |
| 650 | 4 | |a History of Islam | |
| 650 | 4 | |a Maghrib | |
| 650 | 4 | |a Mağrib | |
| 650 | 4 | |a Mücadele | |
| 650 | 4 | |a Struggle | |
| 650 | 4 | |a Umayyads of al-Andalus | |
| 650 | 4 | |a İslam Tarihi | |
| 650 | 4 | |a İttifak | |
| 773 | 0 | 8 | |i Enthalten in |t Dinî araştırmalar |d Ankara : DergiPark Akademik, 1998 |g (2025), 69, Seite 361-394 |h Online-Ressource |w (DE-627)1011059231 |w (DE-600)2916936-7 |w (DE-576)497270226 |x 2602-2435 |7 nnas |
| 773 | 1 | 8 | |g year:2025 |g number:69 |g pages:361-394 |
| 856 | 4 | 0 | |u https://dergipark.org.tr/tr/pub/da/article/1766004 |x Verlag |z kostenfrei |3 Volltext |7 0 |
| 856 | 4 | 0 | |u https://doi.org/10.15745/da.1766004 |x Resolving-System |z kostenfrei |3 Volltext |7 0 |
| 951 | |a AR | ||
| ELC | |a 1 | ||
| LOK | |0 000 xxxxxcx a22 zn 4500 | ||
| LOK | |0 001 4865686703 | ||
| LOK | |0 003 DE-627 | ||
| LOK | |0 004 1950664325 | ||
| LOK | |0 005 20260130103909 | ||
| LOK | |0 008 260130||||||||||||||||ger||||||| | ||
| LOK | |0 040 |a DE-Tue135 |c DE-627 |d DE-Tue135 | ||
| LOK | |0 092 |o n | ||
| LOK | |0 852 |a DE-Tue135 | ||
| LOK | |0 852 1 |9 00 | ||
| LOK | |0 935 |a ixzs |a ixzo | ||
| LOK | |0 939 |a 30-01-26 |b l01 | ||
| OAS | |a 1 | ||
| ORI | |a SA-MARC-ixtheoa001.raw | ||
| REL | |a 1 | ||
| SUB | |a REL | ||
