Maneviyat ve Dinin İş Tatmini Üzerinde Etkisi: Endüstriyel Ortamlar Üzerine Nitel Bir İnceleme - Yılmaz, Selman (Dinî araştırmalar, 2025)
Bu çalışma, Türkiye’de endüstriyel üretim sektörlerinde çalışan bireylerin iş deneyimleri üzerinde maneviyatın ve dinin etkilerini incelemektedir. Araştırma, maneviyat ve dinin iş doyumu, algılanan örgütsel adalet ve işle ilgili stresle başa çıkma süreçlerindeki rolünü anlamayı amaçlamaktadır. İş doyumunun bütüncül yapısını ortaya koymak üzere tasarlanan daha geniş kapsamlı proje, Keşfedici Sıralı Karma Yöntem desenine dayansa da bu makale yalnızca araştırmanın son aşamasında elde edilen nitel bulgulara odaklanmaktadır. Nitel veri toplama süreci, Sakarya ilinde yer alan bir tekstil fabrikasında farklı mesleki konumlarda çalışan katılımcılarla yürütülmüştür. Sakarya'daki tekstil fabrikası çalışanlarından elde edilen nitel verileri odağa alarak, dini inançlar ve maneviyatın emek süreçlerinin algılanışı, iş deneyimlerinin anlamlandırılması ve ilişkisel dayanma biçimlerinin oluşumunda nasıl bir kaynak ve dayanak noktası hâline geldiğini derinlikli ve bağlamsal bir çerçevede tartışmayı amaçlamaktayız. Araştırma bulguları, dini inançlar ve manevi pratiklerin çalışanların iş ortamını algılama biçimlerinde yapıcı bir rol oynadığını göstermektedir. Katılımcılar; namaz, dua ve toplu ibadet gibi ritüellerin duygusal dengeyi desteklediğini, zorlayıcı çalışma koşullarında psikolojik rahatlama sağladığını ve işin stresine karşı etkili bir başa çıkma mekanizması sunduğunu ifade etmiştir. Bunun yanı sıra dini inançların, özellikle adalet algısını zedeleme potansiyeli taşıyan durumlarda, örgüt içinde güven, hakkaniyet ve dayanışma duygusunu güçlendirdiği görülmektedir. Araştırmanın en dikkat çekici bulgularından biri, dinin koruyucu (tampon) işlevine ilişkindir. Katılımcılar, inançlarının iş stresinin, memnuniyetsizliğin ve çalışma kaynaklı sorunların kişisel ve aile yaşamlarına taşmasını engellediğini belirtmiştir. Bu işlevsel etki yalnızca iş doyumunu yükseltmekle kalmayıp, bireylerin genel yaşam memnuniyetine ve psikolojik iyi oluşuna da anlamlı katkılar sunmaktadır. Genel olarak bu çalışma, maneviyat ve dini pratiklerin özel alanla sınırlı olmadığı; aksine, endüstriyel çalışma ortamlarında çalışanların iyi oluşunu, dayanıklılığını ve örgütsel uyumunu destekleyen önemli sosyal ve psikolojik kaynaklar olduğunu ortaya koymaktadır.